---
title: "Эдэлж чадаагүй ээлжийн амралтын олговрыг нөхөн нэхэмжлэх ба хөөн хэлэлцэх хугацаа"
file-url: "edelzh-chadaagui-eelzhiin-amraltyn-olgovor-huugah-hugatsaa"
description: "Ажилтан эдэлж чадаагүй ээлжийн амралтын олговрыг хэрхэн нэхэмжлэх, хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа болон шүүхийн практик зөвлөмжүүд."
keywords: ["Хөдөлмөрийн эрх зүй", "Ээлжийн амралт", "Амралтын олговор", "Хөөн хэлэлцэх хугацаа", "Шүүхийн нэхэмжлэл"]
category: "Хөдөлмөрийн эрх зүй"
date: "2026-06-29"
readTime: "5 минут"
---

## Оршил

Монгол Улсын Үндсэн хуулиар олгогдсон иргэний үндсэн эрхүүдийн нэг бол амрах эрх юм. Хөдөлмөрийн харилцаанд ажилтан жил бүр ээлжийн амралт биеэр эдэлж, эрүүл мэндээ нөхөн сэргээх эрхтэй байдаг. Гэвч практикт ажлын ачаалал, байгууллагын хэрэгцээ шаардлагаас шалтгаалан ээлжийн амралтаа бүрэн эдэлж чадахгүй өнгөрөх, эсхүл ажлаас чөлөөлөгдөх үед ашиглаагүй амралтын хоногууд үлдэх тохиолдол түгээмэл байдаг. 

Энэхүү нийтлэлээр эдэлж чадаагүй ээлжийн амралтын олговрыг хэрхэн тооцож авах, хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа болон эрхээ хамгаалах алхмуудын талаар мэдээлэл өгөх болно.

## Хууль зүйн үндэслэл

Ээлжийн амралт болон түүний олговортой холбоотой харилцааг дараах хуулиудаар зохицуулдаг:

1.  **Ерөнхий зохицуулалт:** **[Хөдөлмөрийн Тухай 110.1](https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16230709635751&sword=амралт)**-д зааснаар ээлжийн амралтын цалинг ажилтны тухайн ажлын жилийн дундаж цалин хөлснөөс тооцно.
2.  **Нэмэгдүүлсэн олговор:** Хэрэв ажлын зайлшгүй шаардлагаар ээлжийн амралтаа биеэр эдэлж чадаагүй бол ажил олгогч ээлжийн амралтын цалинг **нэг аравны тав (1.5) дахин нэмэгдүүлж** олгох үүрэгтэй (**[Хөдөлмөрийн Тухай 110.2](https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16230709635751&sword=амралт)**).
3.  **Ажлаас халагдах үеийн тооцоо:** Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа дуусгавар болж байгаа ажилтанд ажилласан хугацаанд нь ногдох ээлжийн амралтын тооцоог заавал хийж, олговрыг олгоно (**[Хөдөлмөрийн Тухай 110.3](https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16230709635751&sword=амралт)**).
4.  **Тусгай албан хаагчид:** Цагдаагийн алба хаагчийн хувьд нэмэгдэл амралтаа биеэр эдэлж чадаагүй бол хоногт ногдох цалинг **хоёр дахин нэмэгдүүлсэнтэй** тэнцэх мөнгөн урамшил олгохоор заасан байдаг (**[Цагдаагийн Албаны Тухай 90.3](https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=12469&sword=амралт)**).

### Хөөн хэлэлцэх хугацаа

Хөөн хэлэлцэх хугацаа гэдэг нь зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахаар шүүхэд хандах хуулиар тогтоосон хугацаа юм. **[Иргэний Хууль 542.1](https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=299&sword=хугацаа)**-д зааснаар энэ хугацааг тухайн харилцааг зохицуулж буй хуулиар шийдвэрлэнэ. Хөдөлмөрийн эрхийн маргааны хувьд:

*   Ерөнхий маргаан (цалин, олговор): Эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан өдрөөс хойш **90 хоног**.
*   Ажлаас халагдсан маргаан: Тушаал шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш **30 хоног**.

Хэрэв хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр энэ хугацааг хэтрүүлбэл үүрэг гүйцэтгэгч (ажил олгогч) үүрэг гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй болдог (**[Иргэний Хууль 82.1](https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=299&sword=татгалзах)**).

## Практик алхамууд

Эдэлж чадаагүй амралтын олговрыг авахын тулд дараах дарааллаар ажиллана уу:

```mermaid
flowchart TD
  A[Эрх зөрчигдөх] --> B[Ажил олгогчид хандах]
  B --> C{Шийдвэрлэсэн үү}
  C -->|Тийм| D[Олговор авах]
  C -->|Үгүй| E[Эвлэрүүлэн зуучлал]
  E --> F{Тохиролцсон уу}
  F -->|Үгүй| G[Шүүхэд нэхэмжлэх]
  G --> H[Шүүхийн шийдвэр]

1. Ажил олгогчид бичгээр хүсэлт гаргах

Ажлаас гарах үедээ эсхүл ажлын жилийн эцэст ашиглаагүй амралтын хоногийн тооцоог гаргуулж, олговор авах хүсэлтээ албан ёсоор (бичгээр) өгнө. Энэ нь дараагийн шатанд нотлох баримт болно.

2. Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс

Байгууллага дотор ийм комисс байгаа бол эхлээд тэнд хандана. Хэрэв байхгүй бол харьяа дүүргийн Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандах боломжтой.

3. Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах

Хөөн хэлэлцэх хугацааны дотор иргэний хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргана. Нэхэмжлэлдээ дараах баримтуудыг хавсаргана:

• Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн лавлагаа.
• Ажилд орсон, гарсан тушаалын хуулбар.
• Сүүлийн 1 жилийн цалингийн тодорхойлолт.
• Ээлжийн амралт олгоогүйг нотлох баримт (ажлын цагийн бүртгэл, тушаал гэх мэт).

Шүүхийн практик

Шүүх хөдөлмөрийн маргааныг шийдвэрлэхдээ ажилтны эрхийг хамгаалах чиглэлийг баримталдаг. Жишээлбэл, Тогтоол #972-т нэхэмжлэгч нь ажилгүй байсан хугацааны цалингаас гадна ээлжийн амралтын нөхөн олговрыг давхар шаардсан байдаг. Шүүх захиргааны байгууллагын шийдвэрийг хянахдаа ажилтны хуулиар олгогдсон амрах эрх, түүнийг мөнгөн хэлбэрээр нөхөн авах эрхийг Хөдөлмөрийн тухай хуулийн дагуу үнэлдэг.

Мөн Тогтоол #920-д зааснаар төрийн албан хаагчийн хөдөлмөрийн харилцаатай холбоотой маргааныг Хөдөлмөрийн тухай хуулиар нарийвчлан зохицуулна гэж үзсэн нь ээлжийн амралтын олговрын асуудалд ч мөн хамаарна.

Дүгнэлт

Ээлжийн амралт бол зөвхөн амралт биш, ажилтны хөдөлмөрийн үнэлэмжийн нэг хэсэг юм.

• 1.5 дахин нэмэгдэл: Ажлын шаардлагаар амарч чадаагүй бол нэмэгдэлтэй олговор шаардах эрхтэй.
• Хугацаа чухал: Эрх зөрчигдсөнөөс хойш 90 хоногийн дотор шүүхэд хандахгүй бол хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусч, шаардах эрхээ алдах эрсдэлтэй.
• Баримтжуулалт: Бүх харилцааг бичгээр баримтжуулж, цалингийн тооцооллоо хянаж байх нь таны эрхээ хамгаалах хамгийн шилдэг арга юм.

Хэрэв таны амралтын олговрыг олгохгүй байгаа бол мэргэжлийн хуульчаас зөвлөгөө авч, хугацаа алдалгүй шүүхэд хандаарай.